Türkiye, çevre kirliliğiyle mücadele ve sıfır atık hedefleri doğrultusunda devrim niteliğinde bir adımı hayata geçiriyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı öncülüğünde yürütülen çalışmalar kapsamında, ülke genelinde “Depozito İade Sistemi” resmen devreye giriyor.
Yeni sistemle birlikte cam, PET plastik, metal ve belirli karton içecek ambalajları geri dönüşüm zincirine dahil edilirken, vatandaşlar iade ettikleri her bir ambalaj için 1 TL geri ödeme alacak.
Hem çevre kalitesini artırmayı hem de ekonomiye milyarlarca liralık katkı sağlamayı hedefleyen bu yeni dönemin detayları netleşti.
Sistem Nasıl Çalışacak?
Vatandaşların günlük hayatta tükettiği su, meşrubat, süt gibi içeceklerin ambalajları artık birer “ekonomik değer” haline geliyor. Sistem basit bir döngü üzerine kuruldu:
-
Logolu Ürün Alımı: Tüketiciler, üzerinde sisteme özel “Depozito İade” logosu / barkodu bulunan ürünleri satın alırken küçük bir depozito bedeli ödeyecek.
-
Kutuları Biriktirme: Tüketilen içeceklerin ambalajları ezilmeden, barkodu zarar görmeyecek şekilde biriktirilecek.
-
İade Noktaları ve Otomatlar: Vatandaşlar bu ambalajları marketlerde, alışveriş merkezlerinde ve belirli merkezi noktalarda kurulacak olan Depozito İade Otomatlarına (iade makinesi) veya belirlenen toplama noktalarına teslim edecek.
-
Ödeme Alımı: Otomatlar ambalajı tarayıp kabul ettiğinde, her bir ambalaj için 1 TL tutarında bir bakiye oluşacak. Bu bakiye, vatandaşların dijital cüzdanlarına, mobil uygulamalarına veya anlaşmalı kartlarına anında aktarılacak ve alışverişlerde nakit yerine kullanılabilecek.
Hangi Ambalajlar Kapsamda?
Sisteme ilk etapta doğada çözünmesi uzun süren ve tüketim hacmi en yüksek olan şu içecek ambalajları dahil edilecek:
-
PET Plastik Şişeler: Su, gazlı içecekler ve yağ ambalajlarının bir kısmı.
-
Cam Şişeler: Maden suları, gazozlar, cam su şişeleri ve belirli sos/içecek ambalajları.
-
Alüminyum/Metal Kutular: Kutu gazlı içecekler ve enerji içecekleri.
-
Belirli Karton Ambalajlar: Süt ve meyve suyu gibi uzun ömürlü karton (Tetra Pak) içecek kutuları.
Önemli Not: Ambalajların otomatlar tarafından tanınabilmesi için barkodlarının okunabilir olması ve şekillerinin makineye girebilecek kadar korunmuş olması gerekiyor. Tamamen ezilmiş veya barkodu sökülmüş ambalajlar sistem tarafından kabul edilmeyebilecek.
Hedef: Yılda Milyonlarca Ton Atığın Ekonomiye Kazandırılması
Türkiye’de yılda milyarlarca içecek ambalajı piyasaya sürülüyor. Mevcut sistemde bu atıkların önemli bir kısmı çöpe gidiyor ya da doğaya karışıyor. Depozito İade Sistemi ile birlikte:
-
%90’a Varan Geri Kazanım: Gelişmiş ülkelerdeki örneklerde olduğu gibi, ambalajların geri dönüşüm oranının kısa sürede %90 seviyelerine çıkarılması hedefleniyor.
-
Hammadde Tasarrufu: Geri dönüştürülen cam, plastik ve metal sayesinde sıfırdan plastik üretimi için gereken petrol kullanımı ve metal madenciliği ihtiyacı azalacak.
-
Ekonomik Döngü: Çöp konteynerlerine giden milli servet, saf hammadde olarak sanayiye geri kazandırılacak. Aynı zamanda vatandaşa doğrudan bir ek gelir kapısı açılmış olacak.
Sokaklar ve Doğalar Nefes Alacak
Sistem sadece ekonomik değil, aynı zamanda ciddi bir çevre temizliği hareketi olarak görülüyor. Ambalaj başına verilecek 1 TL’lik teşvik sayesinde, sokaklarda, parklarda, deniz kıyılarında ve ormanlarda atılmış plastik veya cam şişe görme ihtimalimiz neredeyse ortadan kalkacak. Doğaya atılan her şişe, anında toplayıcısı veya duyarlı vatandaşlar tarafından ekonomiye kazandırılacak.
Bakanlık yetkilileri, sistemin lojistik ve teknolojik altyapısının hızla tamamlandığını, çok yakında tüm şehirlerdeki zincir marketlerde ve merkezi alanlarda depozito otomatlarının yaygınlaşacağını belirtiyor. Türkiye, bu adımla birlikte sürdürülebilir çevre politikasında çağ atlamaya hazırlanıyor.
